Bari Muchtar

Klik pada link di bawah ini untuk mendengarkan wawancaraku dengan Pak Bari Muchtar, salah satu penyiar Ranesi.

Wawancara dengan Pak Bari Muchtar

Als je op de link hierboven klikt, kun je het interview beluisteren met Bari Muchtar, een van de presentatoren van Ranesi. Maar ja, dat interview is in het Indonesisch... Daarom een samenvatting in het Nederlands.

Zoals ik al eerder op deze blog schreef, moet de Wereldomroep ingrijpend bezuinigen. Alleen berichtgeving voor inwoners van landen zonder vrije pers blijft behouden.

Bari Muchtar (Sumatra, 1951) werkt al meer dan twintig jaar bij Ranesi, Radio Nederland Siaran Indonesia (oftewel de Indonesische tak van de Wereldomroep). Hij ging begin jaren zeventig studeren in Egypte. Na enkele zomers in Nederland vakantiewerk te hebben gedaan en vakantie te hebben gevierd, besloot hij in 1979 om zich hier voorgoed te vestigen. Al snel kwam Muchtar bij de Wereldomroep terecht, eerst als freelancer, daarna als een van de vaste medewerkers van Ranesi.

De omroep vormde in het Suharto-tijdperk een belangrijke bron van onafhankelijke nieuwsgaring. “Veel Indonesiërs luisterden naar onze gesprekken met mensen die in eigen land niet vrijuit konden spreken.” Sinds de Reformatie in 1998 – de val van Suharto – heeft Indonesië formeel een vrije pers. Maar al te kritische geluiden van journalisten worden nog steeds niet gewaardeerd, bijvoorbeeld als het gaat om de onrust op Sumatra of Kalimantan, vertelt Muchar. “En ook radicale moslimaanhang laat journalisten op soms niet mis te verstane wijze weten dat ze maar beter hun mond kunnen houden. De politie reageert vertwijfeld, lijkt niet te weten welke kant ze moeten kiezen. Toch heb ik hoop, want er zijn steeds meer media die geen blad voor de mond nemen.”

Tegenwoordig richt Ranesi zich minder op binnenlandse Indonesische onderwerpen. “Die worden in de eigen media voldoende belicht. Dus onze rol is inderdaad ingrijpend veranderd. Dat heeft ook hele leuke kanten: wij hebben ons sindsdien meer gericht op wat er in Nederland en Europa gebeurde, en op ontwikkelingen wereldwijd.”

Natuurlijk vindt de presentator het vreselijk dat Ranesi eind juni ophoudt te bestaan. “Eerst ben ik een poosje boos en teleurgesteld geweest, maar al snel werd duidelijk dat het een onomkeerbaar besluit was. En dan maak je er met je collega’s tot op het eind het beste van. Voor mij persoonlijk is het geen ramp: ik ga weer wat Indonesische les geven, ga reportages maken voor verschillende radiostations en ach, ik heb niet zulke grote ambities meer.”

Over de laatste uitzending op 29 juni wil Muchtar niet al teveel kwijt. “Het wordt een mooie afsluiting met interviews met luisteraars en oud-presentatoren en genoeg andere interessante items maar het blijft verder nog even een verrassing.” Luisteren dus!

Ik ga de Indonesische zender zeker missen, en met mij vele anderen. Gelukkig blijft de website www.ranesi.nl in de lucht met daarop het complete archief aan artikelen, radio-interviews en videofragmenten van de laatste jaren.

Malaikat di BelandaUt Engelke

Sekarang Anda bisa menelepon ke surga. Seorang malaikat dari Belanda akan menjawab…

Renovasi katedral (gereja katolik yang besar) Sint-Jan di Den Bosch selesai tahun lalu. Banyak patung harus diciptakan lagi karena erosi dan efek hujan asam. Salah satu patung malaikat yang baru mendapat sebuah ponsel, malaikat yang lain pakai headphone.

Seorang wanita dari Den Bosch mendengar tentang telepon dalam tangan malaikat itu. Dia memutuskan membeli sebuah ponsel. Dia mengumumkan nomornya pada dinding gereja dan menyebut dirinya Ut Engelke (malaikat = engel).

Tiap hari Ut Engelke ditelepon beberapa kali. Ada orang yang hanya penasaran siapa suara di balik malaikat. Juga ada orang yang ingin berbicara dengan orang yang lain karena perasaan duka atau sepi. Ut Engelke menjawab dengan kesabaran, dan kalau masalah terlalu besar, dia mengalihkan pemanggil ke instansi resmi. Biasanya percakapan tidak terlau serius! Tujuan malaikat itu: memberikan orang tersenyum.

Identitas ut Engelke sampai sekarang tetap anonim, jadi Ut Engelke sudah dibandingkan dengan Sinterklas… Dan juga ada perhatian dari seluruh dunia. Karena malaikat tidak ada, atau…?

 foto: Hans Wind

Vorig jaar werd de grootscheepse renovatie van de St. Jan in Den Bosch afgerond. De kathedraal was hard toe aan een opknapbeurt, want door erosie en zure regen was met name de buitenkant er slecht aan toe.

Sommige beelden konden niet meer gerestaureerd worden en moesten compleet opnieuw worden ontworpen en uitgehouwen. Een leuke klus voor een creatieveling met humor! Zo kreeg één engel van hem een telefoon mee naar boven. En ik dacht dat een ander een koptelefoon opheeft, maar daar durf ik niet om te wedden.

En ineens was daar ‘Ut Engelke’, iemand die de engel een stem wilde geven. Niet al te serieus om samen te bidden, maar vooral om de grap compleet te maken. Wie het is? Niemand weet het. Wel is ze op internet te vinden op of via Twitter te volgen: @ut_engelke.

Op de site schrijft ze over haar belevenissen. Van een grap is het uitgegroeid tot een soort vrijwilligerswerk dat één tot twee uur per dag in beslag neemt. De engel laat mensen glimlachen, en daar is het om begonnen!

De meeste gesprekken komen van mensen die gewoon willen weten wat er gebeurt als ze de engel bellen. Anderen willen toch echt even een praatje maken. De engel luistert, maar verwijst ook regelmatig door. En als ze voelt dat de stemming erin zit, vraagt ze je om even te zwaaien of iets anders geks te doen. Hoe anders kan ‘Ut Engelke’ vanuit de hemel – of vanaf het dak van de St. Jan – zien wie de beller is...

Wees gegroet!

Loesje

Gadis fiktif yang terkenal di Belanda bernama Loesje. Sebenarnya dia bukan satu orang tetapi sebuah kelompok aktivis! Sejak 1983 mereka bekerja dari kota Arnhem. Anggota Loesje membuat poster-poster dengan ‘oneliners’, ungkapan yang pendek tapi kuat. Poster digantung di mana-mana: Anda bisa melihat ungkapan Loesje pada dinding dan pintu gedung dsb. Ungkapan memacu untuk berpikir, untuk tersenyum sambil melewatinya. Dengan begitu, Loesje selalu dekat warga-warga. Dan, seperti Loesje berkata, salah satu keuntungan kebebasan berpendapat adalah kebebasan untuk berubah pendapat itu!

Cita Loesje: kehidupan yang lebih baik dan lebih indah di seluruh dunia. Bagaimana ini bisa diciptakan? Menurut Loeje dengan bersama-same membangun sebuah istana mimpi. Proses itu tidak harus kami serahkan kepada ahli, bos atau orang yang lain. Anda sendiri memiliki pengaruh! Jadi semua orang diajak Loesje untuk membantunya. Barangkali lelaki tetangga atau kenalanku anggota Loesje. Tapi anggota Loesje tetap diam, supaya tidak orang tentunya tahu siapa anggota.

Bunyi Loesje adalah bunyi yang kritis. Terhadap kebijakan pemerintah, terhadap aturan yang diskriminatif. Dan teks Loesje selalu menarik, mengejutkan dan humoris. Anda sudah penasaran? Nah, dengan susah payah aku menerjemahkan beberapa ungkapan Loesje. Sukar sekali untuk pelajar seperti aku, karena Loesje sering menggunakan permainan kata-kata!

Baru-baru ini juga ada situs Loesje yang international. Di sana ditemukan ungkapan baik dalam bahasa Inggris maupun bahasa Finlandi, Arab, Nepal, Argentina dll, tapi belum dalam bahasa Indonesia! Kalau Anda melihat ungkapan menarik dan Anda dapat menerjemahkannya ke bahasa Indonesia, aku senang untuk menerimanya dan menempatkannya di sini!

Tja, wat te vertellen over Loesje? Ik ben fan van hun ideaal (een mooiere, betere wereld) en van het feit dat iedereen mag meeschrijven. Veel Loesje-uitspraken blijven gemakkelijk hangen en/of zetten je aan het denken. In gesprekken en discussies komen Loesjes vaak van pas, en ik heb er een heel stel paraat zoals andere mensen hele songteksten van buiten kennen.

Loesje staat voor mij voor Arnhem, voor simpele zwart-witposters op gebouwen en elektriciteitskastjes. En hoewel Loesje nog steeds strijdbaar is en vrijheid van meningsuiting hoog in het vaandel heeft staan, staat ze niet meer letterlijk op de barricades zoals destijds in Parijs (studentendemonstraties, 1986) of Berlijn (val van de Muur, 1989). Wel heeft Loesje intussen haar werkterrein uitgebreid naar ‘de rest van de wereld’ en is ze in het bezit van een kantoor in Berlijn om de internationale groepen aan te sturen.

Loesje-uitspraken zijn amper te vertalen, en al helemaal niet als je nog niet zo lang met de taal bezig bent. Veel Loesjes bevatten woordspelingen, bijvoorbeeld Leven is meervoud van lef. Ook valt de clou vaak weg. Denk aan Pluk de dag voor je in een vaas eindigt of Wie zonder fouten schrijft, werpe de eerste klinker. Als je zoiets letterlijk vertaalt, klopt er niets meer van. Ik heb een paar uitspraken uitgekozen die – denk ik – wel redelijk te vertalen waren.

Iedereen die beter Indonesisch kent dan ik, is bij deze uitgenodigd om mij een in het Indonesisch vertaalde Loesje te sturen. Het zou leuk zijn om hier over een poosje jullie Indonesische Loesjes te kunnen plaatsen. Want al probeert Loesje de hele wereld te bereiken via www.loesje.org en er schrijfgroepen zijn van België tot Brazilië, van Finland tot Nepal en Israël… Loesje weet Indonesië nog niet te liggen!

Akhir RanesiWereldomroep stopt

Radio Nederland Wereldomroep (RNW) sudah menyiar selama 65 tahun dalam beberapa bahasa. Sekarang stasiun radio ini terpaksa menghentikan sebagian besar programnya. Karena krisis ekonomi Eropa, pemerintah Belanda melakukan penghematan besar-besaran. Juga Ranesi, Radio Nederland Siaran Indonesia, akan dihentikan. Pada 29 Juni digelar siaran terakhir. Susah untuk dipercaya!

RNW menyelenggarakan siaran dalam bahasa Perancis, bahasa Papiamento, bahasa Spanyol dsb. RNW pokoknya: menyebarkan berita kepada orang di negara-negara tanpa kebebasan pers. Untunglah siaran untuk penduduk di wilayah seperti itu bisa dilanjutkan.

Sejak 1998 pers Indonesia mulai bebas. Jadi – seperti argumentasi RNW – Ranesi tidak betul-betul ‘diperlukan’ lagi. Ini tidak berarti bahwa RNW gembira dengan penghematan itu?! Siaran bahasa Indonesia sangat populer. Baik orang Indonesia maupun orang Belanda suka mendengarnya. Entah mereka tinggal di sini atau di Indonesia.

Aku juga suka mendengarkan Ranesi, sebagai latihan yang sangat baik untuk keterampilan mendengar bagiku. Baru-baru ini aku melakukan surat-menyurat dengan salah satu penyiar Ranesi, Pak Bari Muchtar, dan bertanya kepadanya apakah ia bersedia untuk diwawancara tentang penutupan Ranesi. Aku berharap bahwa aku tak lama lagi bisa menempatkan wawancara pendek dengan Pak Muchtar di sini.

In april bestond de Nederlandse Wereldomroep (RNW) 65 jaar. Een feest met een zwart randje, want door het grotendeels schrappen van de subsidie moet de omroep enorm gaan snijden in haar aanbod. Ook de Indonesische afdeling van de omroep, Radio Nederland Siaran Indonesia (Ranesi), sneuvelt.

In de loop van de jaren is Ranesi een populaire zender geworden onder zowel Indonesiërs als Nederlanders en zowel hier als in Indonesië. Voor mij biedt Ranesi ideaal oefenmateriaal voor mijn luistervaardigheid. De omroep bericht vooral over Nederlands en internationaal nieuws, en dat betekent dat het ‘kader’ meestal wel duidelijk is. Als ik naar een Indonesische zender luister, dan begrijp ik de context meestal niet: bovendien ken ik de plaatsnamen niet, de namen van politici, en ik weet niet wat er speelt in het land. Nu zou je kunnen zeggen: combineer het dan, werken aan je taal en tegelijkertijd je algemene kennis over Indonesië bijspijkeren… Helaas is mijn Indonesisch daarvoor nog véél te slecht. Maar inderdaad zou dat over een héle poos misschien kunnen?!

RNW in afgeslankte vorm gaat zich concentreren op berichtgeving voor mensen in landen waar geen persvrijheid is. Hoofdredacteur Rik Rensen van de Wereldomroep zegt daarover: “We zullen ons vanaf 2013 uitsluitend nog richten op het vrije woord en gaan onafhankelijke informatie bieden aan mensen in landen zonder vrije pers. Vooral in Afrika en de Arabische wereld, maar ook landen als China, Cuba en Venezuela. Daar hebben we al jarenlange ervaring in opgebouwd.” Van 1966 tot 1998 was de Wereldomroep voor Indonesië bijvoorbeeld een belangrijke bron van onafhankelijke informatie, aangezien de Indonesische pers strikt aan banden was gelegd. Pas sinds het einde van het Soehartotijdperk in 1998 kent Indonesië persvrijheid.

Ranesi stopt op 29 juni. Over het sluiten van de zender spreek ik binnenkort met Bari Muchtar, een van de presentatoren van Ranesi. Het is de bedoeling om een samenvatting van dat gesprek daarna hier te plaatsen. De Nederlandse afdeling stopt eind deze week al, en de omroep sluit af met een marathonuitzending met veel bekende gasten en historisch materiaal. Deze radiomarathon begint donderdagavond. Klik hier voor het programma.

Kebebasan Vrijheid

Hari ini korban Perang Dunia II diperingati di Belanda. Juga orang Belanda yang meninggal di Indonesia antara tahun 1940 dan 1945. Besok kami merayakan kebebasan, karena pada tanggal 5 Mei 1945 perang ini diakhiri di dunia Barat (jadi beberapa bulan sebelum perang terhadap Jepang dihentikan).

Seorang penulis Belanda, Marion Bloem yang berasal dari Indonesia, menulis sajak Vrijheid (Kebebasan) pada tahun 2001. Tahun lalu Bloem mengundang penerjemah dari mana-mana untuk menerjemahkan sajak ini ke bahasa yang lain. Sekarang sudah ada lebih dari 30 terjemahan dan beberapa video YouTube, misalnya dalam bahasa Italia, Swedia, Slovenia, Inggris dan tentu saja dalam bahasa Indonesia.

Aku berpikir terjemahan ini adalah khusus tambahan untuk Marion Bloem karena dia berasal dari wilayah Indonesia. Walaupun Bloem tidak berbicara bahasa Indonesia secara sangat baik, dia mengingat banyak kata Indonesia dari masa mudanya.

The Freedom Project sekarang proyek besar yang terkenal di seluruh dunia. Banyak orang menggunakan jaringan mereka untuk bertanya perhatian untuk sajak dan proyek ini. Aku juga! Lihatlah video-video di bawah ini dengan puisi Kebebasan baik dalam bahasa Belanda maupun bahasa Indonesia.

In 2001 schreef Marion Bloem op verzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei het gedicht Vrijheid. Vorig jaar plaatste Bloem op Facebook een oproepje aan vertalers overal ter wereld om het gedicht in zoveel mogelijk talen te vertalen. Het idee verspreidde zich razendsnel en The Freedom Project was geboren.

Op Facebook zijn talloze discussiegroepen geopend waar vertalers met elkaar discussiëren over de mooiste vertaling, strofe per strofe. Ook voor de vertaling naar het Indonesisch werd zo’n groep opgericht, en ik mocht meelezen. Ik heb veel geleerd van de discussies, het wikken en wegen van de woorden. Ik kreeg de indruk dat Marion Bloem extra nauw betrokken was bij deze vertaling vanwege haar Indische wortels. Ik geloof niet dat ze zelf vloeiend Indonesisch spreekt, maar ze begrijpt wel veel van de taal. 

Vrijheid is een prachtig gedicht, The Freedom Project een geweldig initiatief dat nog steeds groeit. Er zijn al meer dan dertig vertalingen in omloop, naar vrijwel alle westerse talen maar ook naar het Hindi, Javaans, Sloveens en intussen ook een aantal Nederlandse dialecten. Op YouTube verschijnen steeds meer filmpjes, want de vertalers gebruiken hun netwerk om filmmakers te ronselen om er beelden bij te maken en deze te monteren. Iedereen is geïnspireerd, iedereen zet zich vrijwillig in en het resultaat benadrukt hoe springlevend onze gehechtheid aan Vrijheid is. Niet alleen rond 5 mei…

Hierboven twee Youtube-filmpjes. Natuurlijk de oorspronkelijke versie van het gedicht met stemmen van onder andere Jan Mulder, Katja Schuurman, Hind, Edsilia Rombley, Howard Komproe, Thé Lau en Denise Jannah, met muziek van Tjeerd Oosterhuis. Maar ook het filmpje met het gedicht in het Indonesisch. En hoewel ik weet dat gedichten in élke taal lyrisch klinken, toch begrijp je met Kebebasan misschien beter waarom ik zo van de Indonesische taal ben gaan houden.

Koninginnedag

Ratu Beatrix

Besok masyarakat Belanda merayakan Koninginnedag (Hari Ratu). Inilah pesta hari ulang tahun Ratu Belanda. Nah, ini sebetulnya tidak benar: tanggal 30 April bukanlah hari ulang tahun Ratu Beatrix, tapi hari ulang tahun ibunya, Ratu Juliana.

Pada tahun 1980 Ratu Beatrix mengambil alih dari Ratu Juliana. Saat penggantian singgasana Ratu yang baru memutuskan bahwa warga-warga Belanda masih akan merayakan Koninginnedag pada tanggal 30 April. Di sisi satu untuk menghormati Ratu Juliana yang sangat tercinta oleh rakyat. Di sisi yang lain karena Ratu Beatrix hari ulang tahunnya pada 31 Januari, dan itu tengah musim dingin di Belanda.

Cuaca yang baik – sebaiknya cerah dan tanpa hujan – adalah faktor yang penting: keluarga kerajaan selalu merayakan Koninginnedag di mana-mana di Belanda. Kota besar, desa kecil, tidak apa-apa. Lewat televisi semua perayaan bisa diikuti masyarakat. Ada pertunjukan anak-anak, olahraga, musik dll. Juga ada di beberapa kota yang besar selama malam sebelum Koninginnedag perayaan Koninginnenacht (nacht = malam). Ada banyak orang yang berpesta di luar selama seluruh malam. Jadi, cuaca memang faktor yang penting.

Tahun ini pesta kurang gembira daripada tahun yang lain. Friso, putra yang kedua Ratu Beatrix, masih dalam koma setelah kecelakaan akhir bulan Februari: dia terkubur di bawah salju dan sejak saat itu dia dalam koma karena kekurangan oksigen. Itu masih diperdebatkan apakah dia pernah akan pulih dari komanya. Jadi keadaan ini sangat menyedihkan untuk keluarganya: pangeran masih ‘ada’ di dekat mereka tapi tidak bisa betul-betul dibilang ‘hidup’... Betapa beratnya masa-masa sesudah ini untuk keluarga kerajaan!

Jalan berwarna oranye, ramai sekali!

Putra Mahkota Willem-Alexander dengan istrinya Maxima

Op 31 augustus 1885 werd de eerste ‘Prinsessedag’ georganiseerd. Het was de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina en haar vader, koning Willem III, wilde met een nieuwe feestdag de nationale eenheid benadrukken. Het was vooral een feest voor de kinderen en viel samen met de laatste dag van de schoolvakantie was. Voor volwassenen was het een gewone werkdag.

Koning Willem III stierf jong, en in 1898 werd Wilhelmina enkele dagen na haar 18^e verjaardag tot koningin gekroond. Daarmee veranderde haar verjaardag in Koninginnedag. In 1948 werd zij opgevolgd door koningin Juliana. Koninginnedag werd verplaatst naar 30 april en kreeg steeds meer de aard een landelijke feestdag waarop de meeste mensen vrij waren. Terwijl Wilhelmina niet in het openbaar betrokken was bij de festiviteiten, kreeg Juliana elk jaar een bloemenhulde op Paleis Soestdijk, wat vanaf de jaren vijftig live te volgen was op televisie.

In 1980 werd koningin Beatrix óp Koninginnedag ingezworen als het nieuwe staatshoofd. Ze maakte vrijwel meteen bekend dat 30 april Koninginnedag zou blijven om haar moeder te eren. Natuurlijk speelde ook een andere, meer praktische overweging een rol: haar eigen verjaardag op 31 januari is minder geschikt voor een grootschalig buitenevenement.

Beatrix voerde ze de koninklijke bezoekjes ‘in den lande’ in. Daardoor staat de Nederlandse viering van Koninginnedag in het buitenland bekend als een dag waarop de kloof tussen het Koningshuis en het volk erg klein is. Iets wat bijvoorbeeld in Engeland totaal ondenkbaar zou zijn. Maar dit jaar moet Koninginnedag voor koningin Beatrix een ontzettend zware dag zijn waarop de afwezigheid van prins Friso extra gevoeld zal worden.

Populasi Paus Abu-Abu di Perairan Meksiko Meningkat

Aku hanya terkenal dengan kata 'Paus' yang berarti 'kepala gereja katolik'. Nah, mungkin Anda tahu bahwa dia baru-baru ini mengunjungi Amerika Tengah. Dia pergi – antara lain – ke negeri Meksiko. Jadi aku menyangka gambar-gambar tentang kunjungan itu waktu aku membuka video di bawah ini di YouTube. Salah!

Aku mengakui aku tidak berpikir dengan baik tentang judulnya. Contohnya kata ‘abu-abu’, tapi aku tidak punya persangkaan bahwa bagian yang itu betapa penting… Lagi pula aku dicerita bahwa, kalau kamu ingin memperbaiki keterampilan mendengar, kamu tidak harus berpikir-pikir tentang setiap kata; selama kamu memahami essensi… oops! Ini hanya salah satu dari banyak cerita yang lucu tentang murid seperti aku yang mulai dengan belajar bahasa Indonesia!

De titel van deze blog heb ik niet vertaald. Want ach, die spreekt toch voor zich? We weten allemaal dat de Paus onlangs Midden-Amerika heeft bezocht. En ja, ook Mexico. En dan zou het wel gaan om zijn stijgende populariteit. Dat woordje ‘abu-abu’ vond ik niet echt een vriendelijke toevoeging, want dat betekent ‘grijs’. En was het haar van de Paus niet al spierwit toen hij Johannes Paulus II opvolgde? Maar ik dacht er niet te lang over na: ik heb juist geleerd dat je niet steeds moet blijven hangen op één woord dat je niet kent als je je luistervaardigheid wilt verbeteren. Dus hup, meteen het filmpje geopend.

Verbaasd staarde ik naar de golven. Nou ja, misschien was-ie met de boot gegaan… Maar tjee, wel een verdomd klein bootje! Het duurde even voordat de commentaarstem tot me doordrong. En het duurde nog wat langer voordat ik me realiseerde dan een ‘paus’ een walvis is, en een ‘paus abu-abu’ een grijze walvis…

Ter geruststelling, het gaat goed met de grijze pausen in de Golf van Mexico; hun populatie is sinds 1996 niet meer zó groot geweest. De afgelopen vijf jaar zijn ruim 3.500 baby-pausjes geboren voor de Mexicaanse kust. Fijn hè?!